01 Ortodontiya
Uşaqlarda ortodontik müalicə
Erkən müayinə hər uşaq üçün faydalıdır; erkən müalicə isə yalnız seçilmiş göstərişlərdə. Bu səhifədə ilk müayinənin vaxtı, valideynin görməli olduğu əlamətlər və sübut bazası var.
İlk müayinə nə vaxt?
Üç fərqli, lakin bir-birini tamamlayan tövsiyə var:
| Tövsiyə | Mənbə | Məqsəd |
|---|---|---|
| İlk stomatoloji müayinə — ilk diş çıxandan sonra / 1 yaşa qədər | Uşaq stomatologiyası üzrə beynəlxalq tövsiyələr | Karies profilaktikası, valideynin öyrədilməsi |
| 2–3 yaşdan ortodontik və stomatoloji baxış | Bu klinikanın praktikası | Zərərli vərdişlərin və inkişaf pozuntularının erkən aşkarlanması |
| 7 yaşda ortodontik qiymətləndirmə | Amerika Ortodontlar Assosiasiyası (AAO) | Daimi dişlərin bir hissəsi çıxıb; inkişaf problemini böyüməzdən əvvəl görmək |
Bu tövsiyələr ziddiyyət təşkil etmir: erkən baxış profilaktika üçündür, 7 yaş isə ortodontik qiymətləndirmə üçün beynəlxalq istinad nöqtəsidir.
Valideynin diqqət etməli olduğu əlamətlər
- Barmaq əmmə, dodaq və ya dırnaq gəmirmə vərdişi
- 4 yaşdan sonra davam edən əmzik istifadəsi
- Ağızla nəfəs alma, xoruldama, yuxuda ağzın açıq qalması
- Udqunarkən dilin dişlərə dayanması (infantil udma tipi)
- Süd dişinin vaxtından çox əvvəl və ya çox gec düşməsi
- Süd dişi düşməmiş arxadan daimi dişin çıxması
- Yalnız bir tərəflə çeynəmə
- Çənənin asimmetrik görünməsi, ağzın bağlanmasında sürüşmə
- Nitqdə bəzi səslərin tələffüz çətinliyi
- Süd dişlərinin arasında heç bir boşluğun olmaması (daimi dişlər üçün yer siqnalı)
Erkən müalicənin sübut bazası
27 tədqiqat, 1251 iştirakçı: irəli çıxmış üst ön dişlərə (II sinif) malik uşaqlarda 7–11 yaşda başlanan iki mərhələli müalicə yalnız yeniyetməlikdə aparılan bir mərhələli müalicə ilə müqayisədə ön dişlərin travması riskini azaldır (aşağı–orta keyfiyyətli sübut). Digər göstəricilər üzrə isə əlavə üstünlük aşkarlanmayıb.
Batista KBSL et al. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD003452 (2018).Bu, praktik nəticə verir: irəli çıxmış ön dişlər erkən müalicənin ən əsaslandırılmış göstərişidir. Digər hallarda müalicənin vaxtı fərdi qaydada seçilir.
Uşaqlarda istifadə olunan aparatlar
Funksional aparatlar
Çənələrin böyüməsinə yönləndirici təsir göstərmək üçün istifadə olunur (məsələn, aşağı çənə geri qaldıqda). Böyümə dövründə — yəni sümük hələ inkişafdadırsa — effektivdir.
Mexaniki aparatlar
Plastinkalar, ekspanderlər (çənə qövsünün genişləndirilməsi), yer saxlayıcılar (süd dişi vaxtından əvvəl itirildikdə daimi dişin yerini qorumaq üçün).
Biotreynerlər / miofunksional treynerlər
Hazır silikon aparatlar. Əsas hədəfi dişləri deyil, funksiyanı korreksiya etməkdir: dilin mövqeyi, udma tipi, ağızla nəfəs alma, barmaq əmmə vərdişi.
Miofunksional treynerlərin uzunmüddətli effektivliyi üzrə elmi sübut bazası sabit aparatlarla müqayisədə daha məhduddur. Onlar seçilmiş göstərişlərdə və digər üsullarla birlikdə istifadə olunur, sabit aparatın universal alternativi deyil.
Miogimnastika
Ağız-üz əzələləri üçün məşq kompleksi. Aparat müalicəsini tamamlayır və vərdişin geri qayıtmasının qarşısını almağa kömək edir.
Uşaq qorxursa?
Bu klinikada uşaqla iş prinsipi belədir:
- Tələsmirik. Prosedur bir seansa sığmırsa, 2–3 seansa bölünür. Birinci seansda bəzən heç bir müdaxilə olmur — sadəcə tanışlıq.
- İynədən qaçırıq. Uşaq keyitmə iynəsindən qorxursa, əvvəlcə bütün alternativ üsullar sınanır.
- İzah edirik. Uşağa nə olacağı onun başa düşəcəyi dildə deyilir. Gözlənilməzlik qorxunu artırır.
- Sedasiya son variantdır. Klinikada sedasiya komandası olsa da, praktikada uşaqların böyük əksəriyyəti sedasiyasız müalicə olunur.
Valideyn üçün 6 praktik qayda
- İlk stomatoloji baxışı ilk diş çıxandan sonra planlaşdırın.
- 7 yaşda ortodontik qiymətləndirmədən keçirin — hətta hər şey normal görünsə belə.
- Uşağın önündə diş həkimindən qorxu ilə danışmayın. «Ağrımayacaq» demək əvəzinə «baxacaq» deyin.
- Barmaq əmmə və uzunmüddətli əmzik istifadəsini erkən dövrdə həll edin.
- Ağızla nəfəs alma diqqətdən kənarda qalmasın — bu, LOR həkimi ilə birgə qiymətləndirmə tələb edə bilər.
- Süd dişi «onsuz da düşəcək» deyə müalicəsiz qalmasın: erkən itirilmiş süd dişi daimi diş üçün yer itkisi deməkdir.
Mənbələr
- American Association of Orthodontists (AAO) — 7 yaşda ilk ortodontik qiymətləndirmə.
- Batista KBSL et al. Orthodontic treatment for prominent upper front teeth (Class II malocclusion) in children and adolescents. Cochrane, CD003452 (2018).
- Uşaq stomatologiyası üzrə beynəlxalq tövsiyələr — ilk müayinənin vaxtı.
Fərdi müalicə planı üçün konsultasiyaya yazılın
Müayinə heç bir öhdəlik yaratmır — nəticəsi ya «hazırda müalicə lazım deyil», ya da sizin üçün qurulmuş fərdi müalicə planı olur.