01 Ortodontiya
Diş və çənə əyriliyi niyə yaranır?
Malokkluziya bir səbəbdən yaranmır. Adətən irsi meyl və mühit amilləri birlikdə təsir göstərir — və mühit amillərinin bir hissəsi vaxtında müdaxilə ilə idarə oluna bilir.
İrsi (genetik) amillər
- Çənə ölçüsü ilə diş ölçüsü arasında uyğunsuzluq (kiçik çənə + iri dişlər = sıxlıq)
- Çənələrin ölçü və mövqe nisbəti (II və III sinif meyli)
- Artıq diş (hiperdontiya) və ya anadangəlmə diş çatışmazlığı (hipodontiya)
- Dişlərin forma anomaliyaları
İrsi komponent aradan qaldırıla bilmir, lakin vaxtında aşkarlandıqda idarə oluna bilər.
Zərərli vərdişlər
| Vərdiş | Tipik nəticə |
|---|---|
| Barmaq əmmə (3–4 yaşdan sonra davam edərsə) | Ön açıq dişləm, üst ön dişlərin irəli çıxması |
| Uzunmüddətli əmzik | Ön açıq dişləm, çarpaz dişləm |
| Dilin dişlərə dayanması (infantil udma) | Açıq dişləm, diastema |
| Dodaq gəmirmə / dodaq əmmə | Ön dişlərin mövqeyinin dəyişməsi |
| Dırnaq gəmirmə, qələm dişləmə | Ön dişlərdə aşınma və mikro-sürüşmələr |
| Birtərəfli çeynəmə | Asimmetrik inkişaf |
Ağızla nəfəs alma
Xroniki ağızla nəfəs alma malokkluziyanın ən vacib, lakin ən çox gözdən qaçan səbəblərindən biridir.
Səbəbləri arasında adenoid vegetasiyalar, xroniki tonzillit, allergik rinit, burun arakəsməsinin əyriliyi olur. Ağızla nəfəs alan uşaqda dil aşağı mövqedə qalır, üst çənə damaq tərəfindən lazımi dəstəyi almır və nəticədə dar üst çənə, hündür damaq, ön açıq dişləm və uzunsov üz tipi formalaşa bilər.
Praktik nəticə: bu hallarda yalnız ortodontik müalicə kifayət etmir — LOR həkimi ilə birgə qiymətləndirmə vacibdir. Səbəb aradan qaldırılmadan residiv riski yüksək qalır.
Süd dişlərinin vaxtından əvvəl itirilməsi
Süd dişi daimi diş üçün yer saxlayan rol oynayır. Karies səbəbindən erkən çəkilən süd dişinin yerinə qonşu dişlər sürüşür və daimi diş çıxmağa yer tapmır.
Bu, ortodontiyada ən çox rast gəlinən qarşısı alına bilən səbəbdir. «Süd dişidir, onsuz da düşəcək» yanaşması sonradan illərlə davam edən müalicəyə çevrilir. Erkən itirilmiş süd dişinin yerinə yer saxlayıcı aparat qoyula bilər. Uşaq stomatologiyası →
Digər amillər
- Aproksimal karies — dişlərarası səthdə karies qövs uzunluğunu qısaldır və sıxlıq yaradır
- Travma — üz və çənə travmaları böyümə mərkəzlərinə təsir edə bilər
- Retensiya olunmuş dişlər — xüsusən üst köpək dişləri
- Süd dişlərinin gec düşməsi — daimi dişi düzgün yoldan sapdırır
- Bruksizm — dişlərin aşınması dişləm hündürlüyünü dəyişir
- Parodontal xəstəlik (böyüklərdə) — dişlərin patoloji sürüşməsi
Qarşısını almaq mümkündürmü?
Tam qarşısını almaq həmişə mümkün deyil — irsi komponent qalır. Lakin şiddətini əhəmiyyətli dərəcədə azaltmaq mümkündür:
- Süd dişlərini vaxtında müalicə etdirin
- Zərərli vərdişləri 3–4 yaşa qədər həll edin
- Ağızla nəfəs alma əlamətini ciddiyə alın
- 7 yaşda ortodontik qiymətləndirmədən keçin
- Süd dişi vaxtından əvvəl itirilibsə, yer saxlayıcı barədə həkimlə danışın
Fərdi müalicə planı üçün konsultasiyaya yazılın
Müayinə heç bir öhdəlik yaratmır — nəticəsi ya «hazırda müalicə lazım deyil», ya da sizin üçün qurulmuş fərdi müalicə planı olur.